Πόθεν Έσχες: Ποιοι είναι υπόχρεοι, τι δηλώνεται και πότε υποβάλλεται

Το Πόθεν Έσχες αποτελεί υποχρέωση για συγκεκριμένες κατηγορίες προσώπων που κατέχουν δημόσιες θέσεις, ασκούν ορισμένα επαγγέλματα ή έχουν συγκεκριμένες αρμοδιότητες στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα.

Ποιοι είναι υποχρεωμένοι να υποβάλουν δήλωση, ποια περιουσιακά στοιχεία πρέπει να δηλώσουν και ποιες είναι οι προθεσμίες;

Ακολουθούν οι βασικές πληροφορίες για τη Δήλωση Περιουσιακής Κατάστασης και τις υποχρεώσεις που προβλέπει η νομοθεσία.

Τι είναι το Πόθεν Έσχες;

Το Πόθεν Έσχες, επίσημα γνωστό ως Δήλωση Περιουσιακής Κατάστασης (ΔΠΚ), είναι η δήλωση με την οποία συγκεκριμένα πρόσωπα γνωστοποιούν την περιουσία, τα εισοδήματα και τις οικονομικές τους υποχρεώσεις, σύμφωνα με όσα προβλέπει ο νόμος.

Σκοπός του είναι η ενίσχυση της διαφάνειας και ο έλεγχος της περιουσιακής κατάστασης προσώπων που κατέχουν θέσεις ευθύνης ή ασκούν δραστηριότητες για τις οποίες προβλέπεται σχετική υποχρέωση.

Η δήλωση δεν περιορίζεται στην καταγραφή της περιουσίας. Περιλαμβάνει και πληροφορίες που επιτρέπουν τον έλεγχο του τρόπου απόκτησης των περιουσιακών στοιχείων.

Το βασικό νομοθετικό πλαίσιο καθορίζεται από τον ν. 5026/2023, όπως ισχύει.

Ποιοι είναι υποχρεωμένοι να υποβάλουν Πόθεν Έσχες;

Η υποχρέωση υποβολής δεν αφορά όλους τους εργαζομένους ή όλους τους πολίτες, αλλά συγκεκριμένες κατηγορίες προσώπων που ορίζονται από τη νομοθεσία.

Στις βασικές κατηγορίες υπόχρεων περιλαμβάνονται:

• Πολιτικά πρόσωπα: Μέλη της κυβέρνησης, βουλευτές, ευρωβουλευτές και άλλα πρόσωπα που κατέχουν προβλεπόμενα πολιτικά αξιώματα.
• Αιρετοί της Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Δήμαρχοι, περιφερειάρχες, αντιδήμαρχοι και άλλα αιρετά πρόσωπα, ανάλογα με την ιδιότητά τους.
• Δικαστικοί και εισαγγελικοί λειτουργοί: Πρόσωπα που ασκούν καθήκοντα στη Δικαιοσύνη.
• Στελέχη και υπάλληλοι του Δημοσίου: Πρόσωπα που κατέχουν συγκεκριμένες θέσεις ευθύνης ή ασκούν αρμοδιότητες οι οποίες προβλέπονται από τον νόμο.
• Πρόσωπα που συμμετέχουν σε δημόσιες συμβάσεις: Μέλη επιτροπών, στελέχη και άλλα πρόσωπα που εμπλέκονται σε διαδικασίες ανάθεσης ή εκτέλεσης συμβάσεων, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις.
• Πρόσωπα του χρηματοπιστωτικού τομέα: Συγκεκριμένα στελέχη και πρόσωπα που ασκούν προβλεπόμενες αρμοδιότητες σε τράπεζες και άλλους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς.
• Πρόσωπα στον χώρο των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης: Ιδιοκτήτες, μέτοχοι, στελέχη, δημοσιογράφοι και άλλες κατηγορίες που προβλέπονται από τη νομοθεσία.
• Άλλες ειδικές κατηγορίες: Πρόσωπα που δραστηριοποιούνται σε τομείς ή κατέχουν ιδιότητες για τις οποίες ο νόμος προβλέπει υποχρέωση υποβολής.

Σημαντικό: Δεν είναι υποχρεωμένοι να υποβάλουν Πόθεν Έσχες όλοι οι δημόσιοι υπάλληλοι ή όλοι οι εργαζόμενοι και επιχειρηματίες του ιδιωτικού τομέα. Η υποχρέωση αφορά συγκεκριμένες κατηγορίες προσώπων και, ανάλογα με την περίπτωση, καθορίζεται από τη θέση που κατέχουν, τις αρμοδιότητές τους ή τη συμμετοχή τους σε συγκεκριμένες δραστηριότητες, όπως οι δημόσιες συμβάσεις.

Οι κατηγορίες των υπόχρεων καθορίζονται αναλυτικά στα άρθρα 3 έως 16 του ν. 5026/2023, όπως ισχύει.

Τι ισχύει για τους συζύγους και τα μέρη συμφώνου συμβίωσης;

Η υποχρέωση υποβολής Πόθεν Έσχες δεν περιορίζεται πάντοτε στο πρόσωπο που κατέχει τη συγκεκριμένη θέση ή ιδιότητα.

Σύμφωνα με τη νομοθεσία, υπόχρεοι είναι επίσης οι σύζυγοι, ακόμη και αν βρίσκονται σε διάσταση, καθώς και τα πρόσωπα με τα οποία οι υπόχρεοι έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης.

Τα πρόσωπα αυτά υποβάλλουν ξεχωριστή Δήλωση Περιουσιακής Κατάστασης, με τους προσωπικούς τους κωδικούς πρόσβασης.

Παράλληλα, στις δηλώσεις περιλαμβάνονται και τα προβλεπόμενα περιουσιακά στοιχεία των ανήλικων τέκνων.

Επομένως, η υποχρέωση μπορεί να αφορά περισσότερα από ένα μέλη της ίδιας οικογένειας, ακόμη και όταν μόνο το ένα έχει την επαγγελματική ή υπηρεσιακή ιδιότητα που δημιουργεί την υποχρέωση υποβολής.

Πότε υποβάλλεται το Πόθεν Έσχες;

Υπάρχουν δύο βασικά είδη Δήλωσης Περιουσιακής Κατάστασης: η αρχική και η ετήσια.

Αρχική δήλωση

Η αρχική δήλωση υποβάλλεται όταν ένα πρόσωπο αποκτά για πρώτη φορά ιδιότητα που το καθιστά υπόχρεο.

Σύμφωνα με τη γενική πρόβλεψη του νόμου, η αρχική δήλωση υποβάλλεται εντός 90 ημερολογιακών ημερών από τη 16η ημέρα του μήνα που ακολουθεί την απόκτηση της ιδιότητας.

Σε αυτήν καταγράφεται η περιουσιακή κατάσταση κατά τον χρόνο απόκτησης της ιδιότητας.

Ετήσια δήλωση

Η ετήσια δήλωση υποβάλλεται κάθε χρόνο, για όσο διάστημα διατηρείται η σχετική υποχρέωση.

Οι ετήσιες δηλώσεις Πόθεν Έσχες υποβάλλονται μετά τη λήξη της προθεσμίας υποβολής των δηλώσεων φορολογίας εισοδήματος και έως τις 31 Δεκεμβρίου κάθε έτους.

Η ετήσια δήλωση αφορά την περιουσιακή κατάσταση του προηγούμενου έτους και τις μεταβολές που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκειά του.

Η υποχρέωση υποβολής Πόθεν Έσχες δεν σταματά απαραίτητα με την απώλεια της ιδιότητας που την δημιούργησε.

Σύμφωνα με τη νομοθεσία, οι περισσότεροι υπόχρεοι συνεχίζουν να υποβάλλουν ετήσια δήλωση για 1 έτος μετά την απώλεια της ιδιότητάς τους.

Για ορισμένες ειδικές κατηγορίες υπόχρεων, όπως πολιτικά πρόσωπα και συγκεκριμένοι αιρετοί της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, η υποχρέωση συνεχίζεται για 3 έτη μετά την απώλεια της ιδιότητας ή τη λήξη της θητείας τους.

Οι υπόχρεοι πρέπει να παρακολουθούν τις επίσημες ανακοινώσεις, καθώς ενδέχεται να προβλέπονται ειδικές ρυθμίσεις ή παρατάσεις των προθεσμιών.

Ποια περιουσιακά στοιχεία δηλώνονται;

Η Δήλωση Περιουσιακής Κατάστασης περιλαμβάνει στοιχεία για την περιουσία και τις οικονομικές υποχρεώσεις του υπόχρεου, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Ενδεικτικά, δηλώνονται:

• Εισοδήματα: Πραγματικά εισοδήματα από μισθωτή εργασία, επιχειρηματική δραστηριότητα, ακίνητα και άλλες πηγές.
• Ακίνητα: Κατοικίες, οικόπεδα, αγροτεμάχια και λοιπά εμπράγματα δικαιώματα.
• Τραπεζικές καταθέσεις: Λογαριασμοί και καταθέσεις σε τράπεζες και άλλα πιστωτικά ιδρύματα.
• Επενδύσεις: Μετοχές, ομόλογα, αμοιβαία κεφάλαια και άλλα χρηματοοικονομικά προϊόντα.
• Οχήματα και μεταφορικά μέσα: Αυτοκίνητα, μοτοσικλέτες, σκάφη και άλλα προβλεπόμενα περιουσιακά στοιχεία.
• Εταιρικές συμμετοχές: Συμμετοχές σε επιχειρήσεις και εταιρικά κεφάλαια.
• Λοιπά περιουσιακά στοιχεία: Αντικείμενα αξίας και άλλες κατηγορίες περιουσίας που υπάγονται στη σχετική υποχρέωση.
• Οικονομικές υποχρεώσεις: Δάνεια και λοιπές οφειλές που πρέπει να δηλωθούν σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις.

Για την απόκτηση περιουσιακών στοιχείων μπορεί επίσης να απαιτούνται πληροφορίες σχετικά με την αξία, τον χρόνο και τον τρόπο απόκτησής τους, καθώς και την προέλευση των χρημάτων που χρησιμοποιήθηκαν.

Τι είναι η Δήλωση Οικονομικών Συμφερόντων;

Εκτός από τη Δήλωση Περιουσιακής Κατάστασης, οι υπόχρεοι υποβάλλουν και Δήλωση Οικονομικών Συμφερόντων (ΔΟΣ).

Η δήλωση αυτή περιλαμβάνει πληροφορίες για επαγγελματικές δραστηριότητες, συμμετοχές και άλλα οικονομικά συμφέροντα.

Σκοπός της είναι να ενισχύσει τη διαφάνεια και να συμβάλει στον εντοπισμό πιθανών συγκρούσεων συμφερόντων κατά την άσκηση δημόσιων ή άλλων προβλεπόμενων καθηκόντων.

Η ΔΟΣ υποβάλλεται ηλεκτρονικά μέσω του πληροφοριακού συστήματος Πόθεν Έσχες.

Πώς γίνεται η υποβολή του Πόθεν Έσχες;

Η υποβολή πραγματοποιείται ηλεκτρονικά μέσω της επίσημης πλατφόρμας www.pothen.gr, με τη χρήση των προσωπικών κωδικών Taxisnet.

Ο υπόχρεος επιλέγει το είδος της δήλωσης που πρέπει να υποβάλει και προχωρά στη συμπλήρωση ή επιβεβαίωση των απαιτούμενων στοιχείων.

Η εφαρμογή παρέχει δυνατότητες προσυμπλήρωσης ή άντλησης δεδομένων από διαθέσιμες ηλεκτρονικές πηγές, σύμφωνα με τις λειτουργίες του συστήματος.

Ωστόσο, η ευθύνη για την πληρότητα και την ορθότητα των στοιχείων παραμένει στον υπόχρεο.

Μετά τον απαραίτητο έλεγχο, η δήλωση πρέπει να οριστικοποιηθεί ηλεκτρονικά.

Τι πρέπει να προσέξουν οι υπόχρεοι πριν από την υποβολή;

Πριν από την οριστικοποίηση της δήλωσης, είναι σημαντικό να ελεγχθούν προσεκτικά όλα τα στοιχεία.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται:

• Στην ορθότητα των προσωπικών και οικογενειακών στοιχείων.
• Στην καταγραφή όλων των περιουσιακών στοιχείων, ακόμη και όσων βρίσκονται στο εξωτερικό.
• Στην ορθή αναγραφή τραπεζικών λογαριασμών, επενδύσεων και εταιρικών συμμετοχών.
• Στην καταχώριση μεταβολών που πραγματοποιήθηκαν κατά το έτος αναφοράς.
• Στον έλεγχο των προσυμπληρωμένων δεδομένων και στη συμπλήρωση τυχόν ελλείψεων.
• Στην οριστική υποβολή της δήλωσης και στη διατήρηση του σχετικού αποδεικτικού.

Η προσωρινή αποθήκευση δεν ισοδυναμεί με οριστική υποβολή.

Μπορεί να διορθωθεί μια δήλωση μετά την υποβολή;

Ναι. Εφόσον διαπιστωθούν ελλείψεις ή ανακρίβειες, ο υπόχρεος μπορεί να προχωρήσει σε διόρθωση της οριστικοποιημένης δήλωσης.

Η δυνατότητα αυτή παρέχεται κατά τη διάρκεια της προβλεπόμενης προθεσμίας υποβολής και για 30 ημέρες μετά τη λήξη της.

Η περίοδος διορθώσεων αφορά δηλώσεις που έχουν ήδη υποβληθεί και δεν αποτελεί παράταση της αρχικής προθεσμίας.

Τι συμβαίνει σε περίπτωση εκπρόθεσμης υποβολής;

Η μη εμπρόθεσμη υποβολή Πόθεν Έσχες μπορεί να επιφέρει οικονομικές και άλλες κυρώσεις, ανάλογα με την περίπτωση.

Η νομοθεσία προβλέπει δυνατότητα εκπρόθεσμης υποβολής με καταβολή ηλεκτρονικού παραβόλου, το ύψος του οποίου εξαρτάται από την κατηγορία του υπόχρεου και τη διάρκεια της καθυστέρησης.

Ειδικότερα:

* Ειδικές κατηγορίες υποχρεωτικά ελεγχόμενων: Πολιτικά πρόσωπα, περιφερειάρχες, δήμαρχοι, δικαστικοί και εισαγγελικοί λειτουργοί, σύμφωνα με το άρθρο 22 του ν. 5026/2023.

Η εκπρόθεσμη υποβολή επιτρέπεται με την καταβολή του προβλεπόμενου παραβόλου, για διάστημα έως ενός έτους από τη λήξη της προθεσμίας.

Η μη υποβολή της δήλωσης πέραν αυτού του διαστήματος, καθώς και η υποβολή ανακριβών ή ελλιπών στοιχείων, μπορεί να επιφέρει ποινικές κυρώσεις, όπως φυλάκιση και χρηματική ποινή. Σε περίπτωση μη υποβολής ενδέχεται επίσης να υπάρξουν πειθαρχικές συνέπειες, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις.

Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντικό η δήλωση να υποβάλλεται έγκαιρα, με πλήρη και ακριβή στοιχεία.